کد خبر: ۵۶۰۳۳
۱۷ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۲:۲۰
کمبود بلیت در روزهای پایانی سال، زمینه ایجاد بازار دوم یا خاکستری را فراهم کرده است. تقاضا برای ناوگان حمل‌ونقل در روزهای منتهی به سال جدید، آن‌قدر از عرضه پیشی گرفته که بخشی از مردم موفق به تهیه بلیت‌ به مقصدهایی که در نظر دارند، نشده‌اند. اتوبوس، قطار یا هواپیما فرقی نمی‌کند؛ وضعیت بازار بلیت در هر سه حوزه مشابه است. این در حالی است که با کمی جست‌وجو می‌توان دریافت که بلیت هست اما نه با همان قیمت‌های اولیه. تخلفاتی که در حوزه بلیت هواپیما در طول سال وجود دارد، در بخش جاده‌ای و ریلی در پیک تقاضا مانند نوروز بیشتر بروز می‌کند. برخی رانندگان بلیت را خارج از سیکل قانونی به مسافران می‌فروشند و برای این فروش کارت ویزیت هم به مشتریان می‌دهند.

مسافران می‌گویند با وجود اینکه سایت‌های بلیت‌فروشی آنلاین، بلیت‌ها را از همان ابتدا می‌خرند و در سایت خود توزیع می‌کنند اما در نهایت این بلیت‌ها هم به دست مصرف‌کننده نهایی نمی‌رسد زیرا واسطه‌ها، همان ابتدای کار بلیت‌ها را با قیمت اولیه می‌خرند و بعد از آن با چند برابر قیمت به مسافران می‌فروشند. مسافران هم که باید شب عید به شهر و خانه خود بازگردند، راهی جز خرید از این واسطه‌های درجه چند ندارند. فقط یک جست‌وجوی ساده نشان می‌دهد که هیچ بلیتی برای سفر به بسیاری از شهرهای کشور نیست.

بلیت اتوبوس گران شد

احمدرضا عامری، مدیرعامل اتحادیه تعاونی مسافربری‌های کشور همین دیروز به خبرنگار روزنامه هم‌میهن گفته بود، هنوز برنامه‌ریزی‌های ما بلاتکلیف است و اجازه دهید که اگر مشکلات حل نشد، صحبت کنیم. این‌طور که به نظر می‌رسد منظور این فعال حوزه حمل‌ونقل از حل مشکلات، افزایش قیمت بلیت در آخرین روزهای سال جاری بود؛ زیرا او همان روز در گفت‌وگو با خبرنگار صداوسیما خبر از افزایش ۲۵درصدی قیمت بلیت اتوبوس داد و گفت: این افزایش، دردی از مشکلات رانندگان و صاحبان اتوبوس‌ها دوا نمی‌کند. نرخ مصوب دولت برای هر نفر، در یک کیلومتر سفر اتوبوسی ۴۰۰ تومان است که طبق نظر کارشناسان، هزینه سفر برای هر نفر، به ازای یک کیلومتر در بخش اتوبوس‌های ویژه موسوم به وی‌ای‌پی، ۱۸۵۰ تومان و برای اتوبوس‌های معمولی ۱۶۰۰ تومان است.

 

بلیت هست و نیست

فروغ، جوانی ۲۴ساله‌ و اهل شیراز است. او در رشته اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی درس می‌خواند و هر تعطیلات، به دیدن خانواده خود در شیراز می‌رود. فروغ به خبرنگار روزنامه هم‌میهن توضیح می‌دهد: «یکی از دغدغه‌های همه ما دانشجویان غیرتهرانی، خرید بلیت در اسفندماه است. اگر قبل از ۲۵ اسفند یا زودتر از آن به خانه برنگردیم، دیگر بلیت گیرمان نمی‌آید.» او برای اینکه نشان دهد این موضوع مختص به شیراز نیست، اسامی چند تن از دوستان هم‌اتاقی‌اش در خوابگاه که همگی نگران بلیت برگشت به خانه‌هایشان هستند را برمی‌شمارد؛ به گفته فروغ، دوستان اهل یاسوج، اصفهان، مشهد، گیلان و مازندران‌اش همگی برای تهیه بلیت مشکل دارند. به همین دلیل هم تا اسفند شروع نشده، با استادها چک و چانه می‌زنند که پیش از ۲۰ اسفند، تهران را ترک کنند و به شهر خود بازگردند. فروغ می‌گوید: «بلیت هواپیما خیلی کم است؛ از طرف دیگر هم همیشه نمی‌توان با هواپیما تردد کرد زیرا هزینه‌های آن گران درمی‌آید. قطار هم که همان لحظه اولِ فروش تمام می‌شود. می‌ماند اتوبوس که آن هم به شیوه‌های معمول به دست نمی‌آید.» آن‌طور که این دانشجوی جوان تعریف می‌کند، دانشجویان و مسافران دیگری که می‌خواهند از تهران خارج شوند، برای خرید بلیت اتوبوس در روزهای نزدیک عید سایت‌ها را چک نمی‌کنند؛ چون‌ می‌دانند فروش آنلاین چیزی نصیب آن‌ها نمی‌کند. بلیت‌ها همه در همان لحظه اول به فروش می‌رسد و اگر همان موقع بلیت نخرند، مجبورند که قید خرید بلیت به صورت اینترنتی را بزنند. فروغ توضیح می‌دهد که آن‌ها بلیت اتوبوس را به کمک تماس با رانندگان اتوبوس به دست می‌آورند. او می‌گوید: «رانندگان اتوبوس‌ها معمولاً کارت ویزیت دارند و اگر کسی از آن‌ها شماره تلفن بخواهد، آن کارت ویزیت را به او می‌دهند. این کارت ویزیت آن جایی به کار می‌آید که بلیت‌های بارگذاری‌شده بر روی سایت‌ها به اتمام می‌رسد و افرادی مجبور هستند هر طوری شده خودشان را به شهر مقصد برسانند.» فروغ که خودش همیشه در مواقع نیاز از این کارت ویزیت‌ها استفاده کرده، ادامه می‌دهد: «بلیت‌های اضافه، به افرادی که با این راننده‌ها تماس بگیرند، تعلق می‌گیرد.» او توضیح می‌دهد:«راننده معمولاً این کارت‌ها را توزیع می‌کند که اتوبوس خالی تا مقصد نرود و اگر کسی در آخرین دقایق تمایل به سفر داشت، از طریق تماس با راننده جا پیدا کند اما در زمانی که بلیت‌ها همگی تمام می‌شوند و مسافر‌ها زیاد هستند، ماجرا فرق دارد.»

پس با این تفاسیر، توزیع کارت ویزیت میان مسافران چندان کار عجیبی نیست اما ماجرا آن‌جایی عجیب می‌شود که در روزهایی که تعداد مسافر زیاد است، رانندگان سعی می‌کنند مسافران را در محفظه بار اتوبوس یا در کنار شاگرد راننده، جا دهند. فروغ با اشاره به همین ماجرا اضافه می‌کند:«راننده باید مسافر را به‌گونه‌ای در اتوبوس جا دهد که مامور پلیس جاده، او را نبیند؛ زیرا در صورتی که مامور متوجه شود مسافری بدون صندلی است، راننده را جریمه می‌کند. توجیه رانندگان هم برای توزیع علنی این کارت‌ها این است که در مواقعی که اتوبوس زیاد است و ممکن است اتوبوس آن‌ها خالی تا مقصد برود، بین راه مسافری را سوار کنند اما نزدیکِ عید، این شماره‌ها کارکردهای متفاوتی پیدا می‌کنند.» به هرحال، مسافران با استفاده از این شماره‌ها در مواقع اضطرار،‌ بلیت پیدا می‌کنند.

 

مشکل کمبود بلیت از کجاست؟

برخی از فعالان حوزه حمل‌ونقل و لجستیک معتقدند که قیمت‌گذاری دستوری، باعث ایجاد مشکل نبود بلیت شده است. اما دقیقاً همان‌طور که صرف آزادسازی قیمت‌ها در بقیه صنایع موجب نمی‌شود مشکلات تولیدکننده و مصرف‌کننده رفع شود، آزادسازی قیمت به تنهایی موجب حل مسائل این حوزه هم نخواهد شد؛ زیرا همه می‌دانند حتی با آزادسازی قیمت‌ها هم تا زمانی که سیستم و نظارت درستی بر فروش بلیت وجود نداشته باشد، همچنان واسطه‌ها بلیت‌ها را می‌خرند و با قیمت بسیار بیشتر از حد معمول، به مصرف‌کننده می‌فروشند. از سوی دیگر هم ناوگان‌ حمل‌ونقل عمومی، سوخت را با قیمت بسیار ارزان می‌خرد؛ بنابراین اگر قرار باشد قیمت بلیت‌ها آزاد شود هم باید در ابتدا نرخ سوخت نیز با قیمت آزاد به فروش برسد. یک منبع مطلع که مایل نیست نامی از او برده شود، درباره علت کمبود بلیت‌های قطار، توضیح می‌دهد که قطارها، فرسوده و قدیمی هستند و در بسیاری موارد، به دلیل نبود برخی از قطعات، امکان تعمیر آن‌ها وجود ندارد. این منبع همچنین توضیح می‌دهد که تا پیش از اعمال تحریم‌های جدیدی که علیه ایران اعمال شد، شرکت‌های حمل و نقل ریلی می‌توانستند قطعات قطار مورد نیاز خود را از کشورهای خارجی مانند ایتالیا خریداری کنند اما حالا و با اعمال تحریم‌ها، دیگر چنین امکانی وجود ندارد. یک فعال حوزه هواپیما و ایرلاین نیز که او هم به دلیل سمتی که دارد تمایلی به انتشار نامش نداشت، در پاسخ به پرسش درباره سوخت یارانه‌ای ایرلاین‌ها پاسخ می‌دهد: ما ایرلاین‌های خصوصی ترجیح می‌دهیم که سوخت هواپیما را با قیمت آزاد بخریم اما در عوض قیمت بلیت‌ها سرکوب نشود.

 

پاسخ دولت چیست؟

سخنگوی سازمان هواپیمایی کشور چند روز پیش خبر از مسدودسازی ۱۹ سایتی که بلیت هواپیما را گران می‌فروختند، داد. او همچنین توضیح داده بود که سایت‌های متخلف فقط بلیت نمی‌فروشند بلکه مواردی مانند رزرو هتل را در کنار بلیت می‌گذارند تا هزینه تمام‌شده بلیت را بالا ببرند. این‌طور که دولتی‌ها می‌گویند، کماکان کارشناسان در حال رصد قیمت‌ها هستند؛ قیمت‌های شرکت‌هایی که خدمات مسافرت‌های هوایی می‌دهند و هم ایرلاین‌ها را رصد می‌کنند. معمولا آنهایی که مجوز دارند بیشتر مورد توجه آنان هستند و اگر تخلفی انجام دهند، بلافاصله مجوزشان لغو یا تعلیق می‌شود. این در حالی است که بازار سیاه بلیت‌های هواپیما یا قطار اصلاً در سایت‌های مجوزدار ایجاد نمی‌شود که دولت بتواند با رصد این سایت‌ها، از گران‌فروشی جلوگیری کند.

از سوی دیگر، معاون وزیر راه‌وشهرسازی که وظیفه نظارت بر ناوگان‌های حمل‌ونقل و حفظ حقوق مردم را بر عهده دارد، مختصر و خلاصه به مسافران توصیه کرده بود: به تمامی مسافران نوروزی برای سفر در این ایام توصیه می‌کنم که بلیت ناوگان حمل‌ونقلی خود را با هم بخرند تا در هنگام برگشت با مشکل مواجه نشوند.

 

آخرین رایزنی‌های دولت و بخش خصوصی

فعالان بخش خصوصی و دولت، در نشست شورای گفت‌وگویی که اوایل اسفندماه برگزار شد، افزایش قیمت پایه بلیت قطارهای 5 ستاره را تصویب و ابلاغ کردند. بنا بر نتیجه این جلسه، قرار شد که وزارت راه و شهرسازی مصوبه ستاد تنظیم بازار در سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در ارتباط با افزایش قیمت بلیت به ترتیب ۲۵ و ۲۹ درصد را برای قطارهای 5ستاره مانند سایر قطارها حداکثر تا پایان سال جاری ابلاغ کند. پس از راه‌اندازی قطارهای مسافری 5 ستاره، براساس مصوبه هیئت‌مدیره شرکت راه‌آهن و به استناد دستورالعمل تعیین بهای بلیت در این نوع از قطارها، نظام قیمت‌گذاری بلیت با هدف ترغیب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی براساس عرضه و تقاضای بازار تعیین شده بود اما به گفته فعالان این حوزه شرایط به تدریج تغییر کرد. در سال‌های بعد، دولت برای قیمت این نوع از قطارها، سقف قیمتی گذاشت. در ادامه، ستاد تنظیم بازار نیز در سال‌های 1401 و 1402 وارد میدان شد و به ترتیب مجوز افزایش قیمت ۲۵ و ۲۹ درصد را برای بلیت قطارها ارائه داد اما شرکت راه‌آهن برای قطارهای 5 ستاره، این افزایش قیمت را اعمال نکرد. به گفته فعالان بخش خصوصی، مهم‌ترین امتیازی که سیاست‌گذار در آن دوره برای ترغیب بخش خصوصی به‌ سرمایه‌گذاری و راه‌اندازی قطارهای مسافری 5 ستاره در سال 1395 قائل شد، قیمت‌گذاری آزاد و مبتنی بر نظام عرضه و تقاضا بود. همزمان که این قیمت‌ها، دوباره به حالت دستوری بازگشت، بسیاری از سرمایه‌گذاران این بخش نیز دیگر اقدام به افزایش سرمایه در این بخش نکردند. همین مسئله با همراهی تحریم‌ها که مزید بر علت شده است، تعداد قطارها را به شدت کاهش داد. یکی از فعالان حوزه حمل‌ونقل ریلی در واکنش به همین مسئله می‌گوید: زمانی که قطارهای ۵ ستاره در کشور شکل گرفتند ضریب اشتغال قطارهای ایران ۶۰ درصد بود. او ادامه می‌دهد: نکته دیگری که باید به آن توجه کرد این است که اگر هزینه این بخش آزاد گذاشته شود، به دلیل پایین نگه داشتن قیمت بلیت سایر قطارها، شاهد یک شکاف قیمتی عمیقی هستیم که تبعات اجتماعی در پی دارد. البته احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد و رئیس شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی در آن جلسه با بیان اینکه مصوبه ستاد تنظیم بازار لازم‌الاجراست، گفت: اگر عدم تغییر قیمت با مصوبات اولیه قرارداد موجب زیان و از بین رفتن انگیزه فعالیت شود، نشان می‌دهد که تنظیم‌گری قیمت مشکل دارد چون رویکرد نظام بر این است که به تدریج تصدی‌گری به بخش خصوصی سپرده شود. عزت‌الله اکبری‌تالارپشتی، رئیس کمیسیون صنایع مجلس نیز گفته بود که اگر قرار باشد تنظیمی در بازار رخ دهد، هزینه آن را باید دولت پرداخت کند و نه بخش خصوصی. بنابراین، قرار شد که وزارت راه و شهرسازی مصوبه ستاد تنظیم بازار در سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در ارتباط با افزایش قیمت بلیت به ترتیب ۲۵ و ۲۹ درصد را برای قطارهای 5ستاره نیز مانند سایر قطارها حداکثر تا پایان سال جاری برای اجرا ابلاغ کند.

پیشنهاد سردبیر
پربازدیدترین ها